Dieselmotoremissie (DME) is de uitstoot van verbrandingsproducten van diesel en bestaat uit een hoeveelheid van toxische en kankerverwekkende stoffen, zoals:
Als maat voor DME wordt het aantal microgram elementaire koolstof per kubieke meter lucht (microgram EC/m3) gehanteerd. Op plekken in Nederland met weinig verkeer is de concentratie in de buitenlucht 2 à 3 microgram EC/m3 en op drukke kruispunten 20 microgram EC/m3 of hoger.
Het belang van het terugdringen van DME beperkt zich niet tot de werksituatie, maar geldt ook voor de algemene luchtkwaliteit. Een voorbeeld van dit laatste is het instellen van milieuzones in de steden.
Gezondheidseffecten
DME bestaat voor 95-100 % uit respirabel stof bestaande uit deeltjes kleiner dan 2,5 micrometer (PM2.5) en voor 90-95 % uit ultrafijne deeltjes met een diameter < 1 micrometer (PM1). Dit stof penetreert tot in de longblaasjes en via de longblaasjes in het bloed, lever, nieren en hart en veroorzaakt behalve longkanker ook andere kwalen als longziekten (bijvoorbeeld kortademigheid en bronchitis) en hartklachten.
DME en de Arbowet
DME is een gevaarlijke stof en hoofdstuk 4 afdeling 1 van het Arbobesluit is van toepassing. En omdat DME geclassificeerd is als kankerverwekkend geldt ook afdeling 2. Een beroepsmatige blootstelling aan DME dient voorkomen of beperkt te worden.
De Arbowet maakt geen onderscheid tussen DME blootstelling in de binnen- of de buitenruimte. In een binnenruimte loopt de concentratie DME sneller op en heeft het nemen van maatregelen een hogere prioriteit. Er wordt ook wel gesproken van een omsloten ruimte. Dat houdt in minimaal drie wanden en een dak. Ramen en deuren zijn niet van belang; als een wand een grote deur heeft die vaak open staat telt het mee als een wand.
In de buitenruimte kan de blootstelling aan DME oplopen bij het stationair laten draaien van de diesel motor voor het gebruik van PTO, bijvoorbeeld bij de autolaadkraan en bij het lossen van de tankauto. Voor het inzamelen van huishoudelijk afval gelden al maatregelen.
Omdat het om een kankerverwekkende stof gaat, gaat de vervangingsmaatregel boven andere maatregelen. De vervangingsmaatregel houdt in dat de diesel vervangen wordt door een brandstof zonder de kankerverwekkende eigenschap, bijvoorbeeld LPG. Of dat de aandrijving elektrisch wordt.
In de meeste werksituaties is het niet haalbaar om de diesel te vervangen of te kiezen voor een elektrische aandrijving. In dat geval neemt men maatregelen conform de stand der techniek. De blootstelling aan DME blijft bestaan en om dit verder te reduceren worden aanvullende technische en organisatorische maatregelen genomen.
Stand der techniek
Bij alle diesel aangedreven arbeidsmiddelen wordt de uitstoot aangegeven in een norm. Voor voertuigen die deelnemen aan het wegverkeer is dit de Euro norm en voor andere voertuigen de Stage of Tier norm.
De stand van de techniek is de Euro 4 of 5 motor, een Stage 3b motor en een Tier 4 motor. Of de Euro 1, 2, 3 motor met een effectief roetfilter, of de Stage 1a, 2a, 3a motor met een effectief roetfilter of de Tier 1,2,3 motor met een effectief roetfilter.
Roetfilters
Een roetfilter zorgt dat de (fijn stof) deeltjes die vrij komen bij de verbranding van diesel worden opgevangen in een filter. Er zijn twee soorten roetfilters, de gesloten en de (half) open roetfilter. Gesloten filters worden veelal op nieuwe dieselauto's toegepast en (half) open filters op bestaande dieselauto's.
Een roetfilter is effectief als deze een afvangrendement heeft van minimaal 70 %. Om de effectiviteit te behouden, dienen roetfilters periodiek onderhouden te worden.
Informatie over roetfilters is te vinden:
Aanvullende maatregelen
Bij het nemen van de aanvullende maatregelen gaat het niet om een keuze tussen de maatregelen, maar om een combinatie van de maatregelen.
A. Organisatorisch
1) Voorlichting, instructie en toezicht
Elke werknemer die blootgesteld wordt aan DME wordt over de bronnen, de risico’s en de gezondheidseffecten voorgelicht en geïnstrueerd hoe ermee om te gaan in de dagelijkse praktijk. De werkgever houdt toezicht op het naleven van de gemaakte afspraken.
2) Rijgedrag
Elke werknemer die een diesel aangedreven voertuig of arbeidsmiddel bestuurt rijdt rustig, kiest een zo kort mogelijke rijroute en laat de motor niet onnodig draaien.
3) Routing
De rijroute in een binnenruimte is zo kort mogelijk. Bij de inrichting van de loods, magazijn of overslaghal wordt hier rekening mee gehouden.
4) Toelating magazijn, loods of overslaghal
Indien er sprake is van DME blootstelling worden er afspraken gemaakt over wie wel en wie niet in de binnenruimte werkzaam dient te zijn.
5) Koude start
Indien een koude start in een binnenruimte niet voorkomen kan worden, wordt dit bij voorkeur uitgevoerd zonder dat andere medewerkers in de buurt werkzaam zijn en er wordt direct na het starten rustig weggereden.
B. Technische
1) Preventief motoronderhoud
Elk diesel aangedreven voertuig of arbeidsmiddel wordt minimaal jaarlijks onderhouden en zo nodig vaker bij afwijkingen aan de motor.
2) Schonere brandstoffen
De werkgever onderzoekt of de toe te passen brandstoffen de DME kunnen beperken. Voorbeelden zijn laagzwavelige diesel en biodiesel.
3) Scheiding werkruimtes
De werkgever gaat na waar een scheiding van werkruimtes het aantal aan DME blootgestelde werknemers vermindert. Er worden afspraken gemaakt over het gesloten houden van toegangsdeuren.
4) Optimalisering luchtverversing en ventilatie
Door de luchtverversing van de ruimte te vergroten, wordt de blootstelling aan DME beperkt. De werkgever gaat na welke maatregelen hij kan nemen.
5) Koude start
Indien een koude start in een binnenruimte niet voorkomen kan worden, wordt de ventilatie geoptimaliseerd.
Welke maatregelen moet u nemen?
Voor uw eigen situatie kunt u het oplossingenboek van Gezond Transport raadplegen, hier staat onder de sectorbrede risico's het hoofdstuk Dieselmotoremissie;
Inleiding
In een zeecontainer kunnen gevaarlijke gassen aanwezig zijn. Indien een medewerker een zeecontainer betreedt kan door blootstelling aan een gevaarlijk gas tijdelijk of blijvend gezondheidsletsel ontstaan.
Door het bewust toedienen van gassen (bestrijdingsmiddelen) wordt de term ‘gegaste zeecontainers’ gebruikt. Omdat gassen ook ontstaan door uitdampen uit producten of verpakkingsmateriaal tijdens het transport wordt in dit document de term ‘gevaarlijke gassen in zeecontainers’ gebruikt.
Gevaarlijke gassen in zeecontainers ontstaan door:
Daarnaast kunnen gassen ontstaan door een lekkage van verpakkingen met gevaarlijke stoffen.
Gezondheidseffecten
Gezondheidseffecten zijn afhankelijk van de concentratie van het gas, de blootstellingduur en het aangrijpingspunt op het lichaam. Gassen kunnen in het lichaam opgenomen worden via inademing, via de huid of via een combinatie. De gezondheidseffecten kunnen zijn:
- bedwelming of vergiftiging
De gassen kunnen een vergiftigende werking hebben op het zenuwstelsel of een schadelijk effect op organen zoals lever en nieren. Bij blootstelling aan hoge concentraties kan acuut letsel ontstaan. Ook kunnen op termijn gezondheidsklachten zich openbaren door herhaalde bloostellingen aan lage concentraties.
- verstikking
Als de zuurstofconcentratie in de zeecontainer onder de grenswaarde daalt, daalt ook het zuurstofgehalte in het bloed. De persoon kan bewusteloos raken en afhankelijk van de duur zullen organen van het lichaam uitvallen met een kans op blijvend letsel. Bij zeer lage concentraties zuurstof kan de dood snel intreden.
- verbranding of explosie
Een brand of explosie leidt tot verbranding van lichaamsdelen, lichamelijke schade door de drukgolf van een explosie of doordat het lichaam getroffen wordt door scherven of producten.
Op de stoffenkaart is terug te vinden wat de effecten op de gezondheid zijn van de diverse gassen.
Gegaste zeecontainers en de Arbowet
In het Arbobesluit is in artikel
Daarnaast neemt de werkgever een aantal maatregelen gebaseerd op de algemene verplichtingen uit de Arbowet.
De ontvanger en de vervoerder
De ontvanger is de werkgever van het afleveradres; diegene die de goederen ontvangt voor zijn bedrijf of in opdracht. De ontvanger hoeft niet de eigenaar van de goederen te zijn.
De ontvanger voert het onderzoek uit zoals bedoeld in artikel 3.5g van het Arbobesluit en neemt de maatregelen om er voor te zorgen dat zijn werknemers en derden de zeecontainer veilig kunnen openen en betreden. De werkgever van de chauffeur (de vervoerder) maakt afspraken met zijn opdrachtgever of zijn chauffeur de zeecontainer opent en zo ja onder welke voorwaarden.
Pakket van maatregelen
Het pakket van maatregelen bestaat uit:
- Aanpak bij de bron
- Onderzoek verrichten en maatregelen nemen
- Opstellen van een bedrijfsprocedure
- Informeren en instrueren van medewerkers
- Doeltreffende hulp bij een calamiteit
Bij een aanpak bij de bron gaat het om zowel het voorkómen van het bewust toedienen van gassen aan zeecontainers, als het voorkómen van het uitdampen van gassen afkomstig van de vervoerde producten en verpakkingsmateriaal. Het streven naar deze bronaanpak ligt bij alle ketendeelnemers; in dit geval gaat het om de ontvanger van zeecontainers.
De ontvanger van zeecontainers verricht onderzoek of er gevaarlijke gassen in zeecontainers aanwezig zijn en zo ja dan neemt hij maatregelen om te zorgen dat het ‘veilig’ wordt om de zeecontainer te openen en te betreden (stappenplan veilig openen en betreden zeecontainers). Het onderzoek bestaat uit een voor- en een meetonderzoek. Het laatste wordt uitgevoerd door een opgeleide gasmeetdeskundige. Bepaald wordt of de concentratie van het gemeten gas boven of onder de grenswaarde ligt en of ventileren noodzakelijk is. De gegevens van het onderzoek en de maatregelen worden schriftelijk vastgelegd en bewaard.
De ontvanger van de zeecontainers en de vervoerder bepalen hoe het bedrijf omgaat met gevaarlijke gassen in zeecontainers. In een bedrijfsprocedure worden o.a. de taken,
De ontvanger draagt zorg voor doeltreffende hulp als een calamiteit zich voordoet bij het openen en betreden van de zeecontainer.
Waarom gezond?
Op een gezonde manier leven is voor iedereen belangrijk. Gezond leven betekent o.a. je lekkerder voelen, makkelijker bewegen, veel energie hebben. Voor een werknemer in de transportsector, is dit extra belangrijk: een gezonde leefstijl zorgt ervoor dat je het werk beter kunt doen en ook nog eens langer vol kunt houden. Lange werktijden, hoge werkdruk en soms zware lichamelijke werkzaamheden vreten immers energie! Handig dus als je fit bent. Bovendien is het veiliger voor jezelf en voor je medemens; vermoeidheid is een belangrijke oorzaak van verkeersongelukken waarbij vrachtwagens betrokken zijn.
Denk eens goed na over de gezondheidsrisico's die op de loer liggen wanneer je het niet zo nauw neemt met je leefstijl. Het is bekend dat een ongezonde leefstijl een groter risico op o.a. hart- en vaatziekten, suikerziekte (diabetes type 2), hoge bloeddruk, galstenen, bepaalde vormen van kanker en gewrichtsklachten met zich mee kunnen brengen.
Hoe? BRAVO!
Een gezonde leefstijl kun je bereiken door op een goede manier om te gaan met de volgende onderwerpen:
Ofwel: een gezonde leefstijl verdient een BRAVO!
Check je eigen leefstijl
Wil je weten hoe gezond jouw leefstijl is? Vul dan online de Fittest in en check of jouw leefstijl een BRAVO verdient!
Workshop leefstijl
Een ding is zeker: het is makkelijker gezegd dan gedaan om iets aan je leefgewoonten te veranderen. Daarom biedt Gezond Transport een steuntje in de rug met de workshop 'Leef je fit', waarin jij en je collega's informatie, tips en adviezen krijgen over het succesvol veranderen van je leefstijl. Deze workshop is gebaseerd op ervaringen met een eerdere (landelijke) leefstijl campagne van Gezond Transport: 'Fit op de Rit' (www.fitopderit.nl).
Neem voor meer informatie contact op met Gezond Transport .
Gezond Transport is op verzoek van en in samenwerking met de branche organisaties (TLN, KNV en DTSA) een project gestart over het verladen van gevaarlijke stoffen.
Aanleiding
Tijdens laden en lossen van gevaarlijke stoffen lopen chauffeurs een groot risico van blootstelling aan deze gevaarlijke stoffen. De Arbeidsinspectie heeft in 2005 inspecties uitgevoerd bij transporteurs. Uit dit onderzoek bleek o.a. dat in de sector nog onvoldoende inzicht bestaat in de blootstelling van chauffeurs aan gevaarlijke stoffen tijdens laden en lossen (vooral van vloeibare chemicaliën). De afwijkingen die werden geconstateerd bij de verschillende transportbedrijven moesten binnen drie maanden opgeheven zijn. Was dat niet het geval, dan zou de arbeidsinspectie overgaan tot het opmaken van een boeterapport. Wilt u meer informatie over het inspectierapport? Klik dan op de link om het 'inspectierapport Transport vloeibare chemicaliën' te bekijken.
Leden van KNV, TLN en DTSA, waar deze inspecties hebben plaatsgevonden, hebben de problemen gemeld bij hun organisatie om tot een gezamenlijke oplossing te komen. Vervolgens is Gezond Transport gevraagd een branchemethode te ontwikkelen, waarmee transportbedrijven zelf op eenvoudige wijze hun blootstellingrisico's in kaart kunnen brengen. De methodiek is ontwikkeld in samenwerking met genoemde organisaties en in overleg met de Arbeidsinspectie. Met de Arbeidsinspectie is verder de afspraak gemaakt, dat zij de handhaving op dit gebied zullen opschorten totdat de branche-methodiek gereed is.
Instrument 'Veilig verladen'.
Inmiddels is de eerste versie van het instrument gereed. Klik hier om de pagina 'Instrument veilig verladen' te openen. In de toekomst zal het instrument mogelijk nog verder uitgewerkt worden. Dit gebeurt dan op basis van vergelijking van blootstellingmetingen in de praktijk met de uitkomsten van het model.
Hoe werkt het instrument 'veilig verladen'?
Via internet kan de transporteur zelf een stof, mengsel of preparaat invoeren. Aanvullend wordt informatie gevraagd over de stof(fen) en uit te voeren taak. Het instrument geeft vervolgens informatie over de mogelijke gevaren voor de gezondheid bij het laden/lossen van vloeistoffen en geeft advies over de minimaal te nemen beschermingsmaatregelen. De resultaten en adviezen staan kort en bondig weergegeven. Deze kunnen aan de chauffeurspapieren worden toegevoegd.
Waarom gezond werken?
In de sector Transport en Logistiek worden veel goederen met de hand verplaatst.
Denk aan het tillen van zware dozen en het werken met rolcontainers. Als dit op de verkeerde manier gebeurt kunnen bijvoorbeeld rug-, schouder- en armklachten ontstaan.
Vormen Fysieke belasting
Deze belasting op het lichaam, ofwel het houdings- en bewegingsapparaat, heet fysieke belasting. Onder fysieke belasting vallen verschillende vormen:
Inzicht in het belang van een goede werkhouding en werksituatie en hoe klachten voorkomen kunnen worden, is van groot belang.
Klik voor meer informatie op de onderwerpen hieronder of neem contact op met Gezond Transport
Specifieke deelmarkten
Deelmarkt RMO
Rapport: Onderzoek naar de fysieke belasting in het RMO vervoer.
Deelmarkt Verhuizen
Gezond Transport heeft onderzoek uit laten voeren naar de fysieke belasting bij verhuizers. Aanleiding hiertoe waren specifieke vragen van een tweetal bedrijven en daarnaast andere geluiden uit deze branche. Voldoende reden dus om dit onderwerp met een gedetailleerd onderzoek aan te pakken.
De verhuizers van Flakkee verhuizers, Vlot Verhuizingen en Verhuisbedrjif Henneken zijn bereid gevonden om hier aan mee te werken.
Inmiddels is deze eerste fase van het onderzoek afgerond en ligt een conceptrapportage klaar.
In een volgende fase moeten de bevindingen gaan leiden tot maatregelen om die specifieke problemen bij het verhuizen op te lossen. Deze fase gaat nu snel van start.
Meer informatie is te lezen in de artikelen 1 en 2 uit Verhuizen
Extra informatie
ARBO-informatieblad 53 door Gezond Transport
Fysieke belasting is al jaren de belangrijkste oorzaak voor verzuim en arbeidsongeschiktheid. Het beroepsgoederenvervoer staat bekend als een fysiek zwaar beroep. In Nederland werken ongeveer 90.000 chauffeurs in het wegtransport. De sector Transport en Logistiek omvat een breed scala aan activiteiten gericht op het vervoeren van goederen. Elk met zijn eigen risico’s voor de veiligheid en gezondheid van de mensen die daarin werken.
Informatie 1e druk
Er zijn veel verschillende activiteiten te onderscheiden binnen deze branche. Elke activiteit heeft zijn eigen risico’s voor de veiligheid en gezondheid van de mensen die erbij betrokken zijn. Het is daarom voor een ieder interessant die werkzaam is als beleidsmaker, arbocoördinator of preventiemedewerker en te maken heeft met vormen van transport, opslag en activiteiten als laden en lossen.
Ga voor meer informatie over de verschillende Arbo-Informatiebladen of het bestellen van dit nummer naar www.sdu.nl/arbo
Voorkom gezondheidsschade en uitval van uw medewerkers! Met een werkplekonderzoek kunt u veiligheids- en gezondheidsrisico's opsporen en oplossen. Vóórdat uw personeel zich ziek meldt. Preventie is dus het sleutelwoord. Gezond Transport voert werkplekonderzoeken uit voor individuele werknemers en afdelingen. Ook als een medewerker al verzuimt of juist weer wil beginnen na verzuim, kan een individueel onderzoek verstandig zijn. Dan wordt gekeken welke factoren bijdragen aan de klachten of reïntegratie in de weg staan.
Individuele werkplekonderzoeken
De aanleidingen voor een individueel werkplekonderzoek lopen sterk uiteen. Vaak gaat het om beginnende klachten van een medewerker. Verbeteringen en tips kunt u dan vaak al tijdens het onderzoek doorvoeren. Gezond Transport biedt individuele onderzoeken voor:
Werkplekonderzoeken op bedrijfs- of afdelingsniveau
Op bedrijfs- of afdelingsniveau volgt vaak vanuit de RI&E een wettelijke inventarisatieverplichting. Bijvoorbeeld als op een afdeling vaak zwaar getild wordt. Het werkplekonderzoek gaat verder waar de RI&E ophoudt. Gezond Transport biedt specifieke onderzoeken voor:
Werkplekonderzoeken voor de (deel)sector
Sommige problemen gaan een hele deelsector aan, bijvoorbeeld blootstelling aan gevaarlijke stoffen bij chauffeurs tijdens laden en lossen. Meestal zijn dan meerdere partijen bij het probleem betrokken zoals brancheoganisaties en arbeidsinspectie en is een grootschaliger project nodig om tot oplossingen te komen. In dat geval kan Gezond Transport de projectorganisatie op zich nemen.
Ervaring
Binnen de sector is Gezond Transport dé speciaist op het gebied van preventie. Consulenten met jarenlange ervaring in het beroepsgoederenvervoer doen de onderzoeken. Drie van de meest gevraagde werkplekonderzoeken zijn de Vrachtwagencabine, Fysieke belasting bij loodswerkzaamheden en Kantoorplek. Daarbij kijken specialisten naar wat u concreet kunt verbeteren aan de werkplekken van uw werknemers.
Kosten
Voor individuele werkplekonderzoeken geldt een vast tarief. Voor SOOB-aangesloten bedrijven geldt een 50% subsidie.
Uitvoering op afdelings- of bedrijfsniveau vindt plaats op offertebasis. Ook hier geldt voor SOOB-bedrijven een subsidie van 50%. SOOB financiert werkplekonderzoeken op deelsectorniveau volledig
Achtergrond
Een werknemer die goed in zijn/haar vel zit, presteert beter, werkt langer en met meer plezier en is gezonder. Maar dan moet het werk wel in balans zijn met de gezondheid en vaardigheden van de werknemer. Is de balans verstoord, dan leidt dit vroeg of laat tot problemen: frequent of langdurig verzuim. Om vroegtijdig een verstoorde balans te ontdekken en werknemers (jong en oud) gezond en gemotiveerd aan het werk te houden heeft Gezond Transport een instrument ontwikkeld: de Werkscan. Werkgevers kunnen hun medewerkers de mogelijkheid bieden deze test te maken.
Inhoud Vragenlijst
De Werkscan bestaat uit een vragenlijst voor werknemers en behandelt de volgende onderwerpen:
- Gezondheid (balans tussen belasting en belastbaarheid).
- Werkplezier.
- Relatie met collega's.
- Relatie met leidinggevende.
Rapportage
De werknemer krijgt een persoonlijke schriftelijke terugkoppeling met een advies. Dit kan gecombineerd worden met een telefonisch consult, waarin de uitslag en het advies worden besproken.
De werkgever ontvangt, als in zijn bedrijf tenminste tien werknemers deelnemen, een schriftelijke groepsrapportage. De gegevens zijn niet ter herleiden tot individuele personen. De rapportage geeft de werkgever inzicht in de balans van zijn werknemers in vergelijking met de werknemers uit de sector Transport en Logistiek.
Aanvullend gesprek
Als een werknemer volgens de Werkscan niet goed in zijn vel zit, adviseert de Werkscan hem of haar om hierover met de leidinggevende in gesprek te gaan. Eventueel is het mogelijk om vooraf de uitslag te bespreken met een coach van Gezond Transport.
Maatregelen in het bedrijf
Voor de werkgever kan de uitkomst van de Werkscan reden zijn maatregelen in zijn bedrijf te nemen, bijvoorbeeld op het gebied van communicatie, planning, organisatie van het werk etc. Met als doel het langer en gezond inzetbaar houden van het personeel.
Aanmelden
Aanmelden kan via dit aanmeldformulier.
BHV staat voor Bedrijfshulpverlening. Een werkgever is verplicht om bedrijfshulpverlening te organiseren zodat bij gevaarlijke situaties op het werk letsel en schade bij werknemers en bezoekers zoveel mogelijk wordt voorkomen. Elk bedrijf heeft daarom één of meer bedrijfshulpverleners nodig. Daarbij moet de BHV-organisatie zijn afgestemd op de risico's van uw bedrijf. Hoe en wat uw bedrijf op dit gebied heeft geregeld staat in een BHV-plan.
Heeft u nog geen BHV-plan? Klik dan hier.
Gezond Transport heeft voor u een standaard formaat van een BHV-plan klaar. Hiermee kan u voor uw eigen bedrijf de bedrijfshulpverlening van begin af opzetten, onderhouden en eventueel verbeteren. Op onderdelen moet u dit voorbeeld voor uw eigen situatie verder invullen.
Heeft u specifieke vragen, wilt u dat wij eens naar uw huidige BHV-plan kijken? Adviseurs van Gezond Transport helpen u graag verder.
Gezond en veilig werken is belangrijk. Uw werknemers moeten goed geïnformeerd zijn over de arbeidsrisico's, de mogelijke gevolgen hiervan en hoe er mee om te gaan in de praktijk. Hiermee voldoet u als werkgever niet alleen aan uw verplichtingen vanuit de Arbowet, u investeert tevens in de ontwikkeling van uw werknemers en een gezonde bedrijfsvoering.
Waarom Gezond Transport?
Trainingen en workshops op het gebied van veilig en gezond werken in de transport en logistiek volgt u bij Gezond Transport, omdat:
Breed aanbod
Gezond Transport verzorgt trainingen en workshops die afgestemd zijn op de belangrijkste risico's. Momenteel zijn drie trainingen gecertificeerd voor de Richtlijn Vakbekwaamheid.
De trainingen zijn ingedeeld naar vier thema's:
Klik op het thema voor meer informatie over de trainingen en meld u aan!